Ngay khi ông Tập Cận Bình đặt chân tới Washington, Mỹ - Trung bất ngờ gia hạn đình chiến thương mại thêm hai tháng. Nhưng đằng sau cái bắt tay tại Nhà Trắng là một loạt tín hiệu đáng chú ý: yêu cầu mới của Bắc Kinh về Đài Loan, cuộc đua AI chưa hồi kết, và nông sản Mỹ đang chịu sức ép
Nội dung chính trong bài viết:
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vừa kết thúc cuộc gặp thượng đỉnh đầu tiên tại Nhà Trắng, Washington, hôm 24/9/2026 - chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của ông Tập tới Mỹ kể từ năm 2015. Kết quả cụ thể nhất được công bố ngay trước khi hội nghị bắt đầu: hai bên gia hạn thỏa thuận "đình chiến" thương mại (trade truce - thỏa thuận tạm ngừng áp thêm thuế quan và các biện pháp trả đũa lẫn nhau) thêm hai tháng.
Ngay khi chuyên cơ chở ông Tập hạ cánh xuống Washington chiều 24/9 (giờ Mỹ), Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo hai nước đã đồng ý gia hạn thỏa thuận "đình chiến" thương mại (trade truce - thỏa thuận tạm ngừng áp thêm thuế quan và các biện pháp trả đũa lẫn nhau) thêm hai tháng, đến ngày 10/1/2027. Thỏa thuận đình chiến hiện hành được hai nhà lãnh đạo thống nhất từ năm ngoái và vốn dự kiến hết hạn vào đầu tháng 11/2026. Đổi lại việc Mỹ tạm ngừng áp thêm thuế, Trung Quốc nới lỏng một phần hạn chế xuất khẩu đất hiếm (rare earths - nhóm khoáng sản dùng để sản xuất nam châm, chip bán dẫn và thiết bị quốc phòng) cùng một số vật liệu quan trọng khác.
Trước đó, hôm 21/9, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết hai bên còn bất đồng về thời hạn gia hạn, với phía Washington có thể chấp nhận mức 3-6 tháng. Mức gia hạn cuối cùng chỉ hai tháng cho thấy hai bên chưa sẵn sàng cam kết dài hơn.
Ông Bessent thừa nhận chưa chắc hai bên sẽ đạt được một thỏa thuận toàn diện hơn: "Tôi không biết liệu một thỏa thuận lớn hơn có thể đạt được hay không. Tôi không biết liệu chúng ta có chỉ tiếp tục gia hạn thỏa thuận hiện tại hay không."
Chuyến thăm cấp nhà nước của ông Tập tới Mỹ - lần đầu tiên kể từ năm 2015 - diễn ra trong một ngày tại Nhà Trắng với các nghi thức đón tiếp trọng thể. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định sự kiện thiên về nghi lễ và các phát biểu ngoại giao hơn là những thông báo chính sách cụ thể, trong bối cảnh Tổng thống Trump còn đang bận tâm tới các dự án xây dựng và một số vấn đề cá nhân khác.
Ngoài việc gia hạn đình chiến thương mại, hai bên không công bố thêm thỏa thuận cụ thể nào về thuế quan, đầu tư hay công nghệ. Điều này cho thấy cả Washington lẫn Bắc Kinh đều chưa muốn để quan hệ hai nước xấu đi, nhưng cũng chưa đủ tin tưởng nhau để tiến tới một thỏa thuận toàn diện. Việc gia hạn đình chiến được xem là bước dọn đường cho hai cuộc gặp thượng đỉnh tiếp theo giữa ông Trump và ông Tập, dự kiến tổ chức tại Thâm Quyến (Trung Quốc) và Miami (Mỹ) trong những tháng tới.
Chương trình nghị sự chính thức của thượng đỉnh gồm năm nhóm vấn đề: thương mại, trí tuệ nhân tạo (AI), khoáng sản thiết yếu (đất hiếm), cuộc chiến tại Iran và tương lai của Đài Loan.
Diễn biến đáng chú ý nhất về địa chính trị tại thượng đỉnh là việc ông Tập công khai đề nghị ông Trump "kiên trì lập trường đúng đắn là phản đối Đài Loan độc lập", theo Tân Hoa Xã - hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên ông Tập công khai yêu cầu phía Mỹ dùng từ "phản đối" (oppose), thay vì cách nói "không ủng hộ" (does not support) mà các chính quyền Mỹ trước đây, kể cả thời Tổng thống Biden, vẫn duy trì. Sự khác biệt về câu chữ này được xem là một phép thử quan trọng đối với lập trường của Washington về vấn đề Đài Loan trong thời gian tới.
Đài Loan từ lâu là điểm nóng nhạy cảm nhất trong quan hệ Mỹ - Trung, do vị trí chiến lược sát bờ biển Trung Quốc và vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng chất bán dẫn (chip) toàn cầu. Việc Mỹ có điều chỉnh ngôn từ chính thức về vấn đề này hay không sẽ là một chỉ báo cho hướng đi tiếp theo của quan hệ song phương.
Tại thượng đỉnh, ông Trump bảo vệ quan điểm để ngành AI của Mỹ phát triển "không giới hạn" nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh quốc gia. Ngược lại, phía Trung Quốc chỉ trích các biện pháp kiểm soát xuất khẩu (export control) của Mỹ đối với chất bán dẫn (chip) và các nguyên liệu đầu vào khác, cho rằng đây là rào cản kìm hãm các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc.
Một điểm gây vướng thêm cho đàm phán AI là danh sách hạn chế (blacklist) của Lầu Năm Góc nhắm vào các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc, tiếp tục phủ bóng lên các cuộc thảo luận song phương về lĩnh vực này.
Giới phân tích cho rằng đất hiếm (rare earths) tiếp tục là đòn bẩy lớn nhất của Trung Quốc trong đàm phán, do nước này kiểm soát phần lớn năng lực chế biến toàn cầu. Việc gia hạn đình chiến thêm hai tháng đồng nghĩa hạn chế xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc cũng tạm thời được nới lỏng thêm một thời gian ngắn, thay vì có một giải pháp dài hạn.
Về phía nông sản, giá đậu tương (soybean) và ngô (corn) kỳ hạn tại Mỹ giảm trong tuần trước thềm thượng đỉnh do chưa ghi nhận đơn hàng mới từ Trung Quốc. Đồng thời, nhập khẩu đậu tương của Trung Quốc từ Brazil - nguồn cung thay thế chính khi căng thẳng với Mỹ kéo dài - cũng chậm lại đáng kể do giá cao làm giảm biên lợi nhuận của các nhà máy ép dầu Trung Quốc, làm tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung tại quốc gia tiêu thụ đậu tương lớn nhất thế giới.
Đây là các diễn biến mang tính thời sự về thương mại nông sản Mỹ - Trung nói chung; bài viết này không đưa ra khuyến nghị hay dự báo giá cho bất kỳ mặt hàng cụ thể nào.
Bloomberg, cập nhật đến ngày 25/9/2026.
